Fitoterapi
Fitoterapi, hastalıkları önlemek, tedavi etmek veya vücudu desteklemek amacıyla tıbbi bitkilerin, bitki özlerinin veya bunlardan elde edilen Sağlık Bakanlığı onaylı hazır preparatların kullanıldığı bilimsel bir tamamlayıcı tıp yöntemidir.Sağlık Bakanlığı onaylı Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları listesinde yer alan bu yaklaşım, kulaktan dolma bilgilerle aktarlardan alınan bitkilerin rastgele kaynatılması eylemi kesinlikle değildir. Tam aksine fitoterapi, bitkilerin laboratuvar ortamında ayrıştırılmış standart etken maddelerini içeren, kalitesi ve güvenilirliği tescillenmiş, sadece eczanelerde ücretli takviyeler olarak satılan tıbbi ürünlerin, Sağlık Bakanlığı sertifikasına sahip uzman bir hekim tarafından hastaya ve hastalığa özel reçete edilmesi esasına dayanır.
Fitoterapi Nasıl Yapılır?
Uygulama, tıp hekiminin hastanın şikâyetlerini, mevcut hastalıklarını, kullandığı modern ilaçları ve laboratuvar tahlillerini detaylıca incelemesiyle başlar. Hekim, hastanın genetik yapısını, yaşını ve organ fonksiyonlarını gözeterek hangi bitkisel etken maddelerin kullanılacağını ve bunların tam dozajını belirler. Tedavi sürecinde, hekimin reçete ettiği Sağlık Bakanlığı onaylı bitkisel kapsüller, tabletler, damlalar (ekstreler) veya standart yağlar, hasta tarafından eczanelerden ücret karşılığında temin edilerek hekimin talimat verdiği saatlerde ve sürelerde düzenli olarak ağız yoluyla veya lokal sürülerek tüketilir.
Fitoterapi Nasıl Etki Eder?
Eczanelerden alınan standart takviyelerin içindeki bitkisel etken maddeler (alkaloitler, flavonoidler, uçucu yağlar vb.), vücuttaki hücresel reseptörlerle doğrudan etkileşime girerek biyokimyasal süreçleri başlatır. Bu etken maddeler hücresel düzeyde iltihabı (enflamasyonu) baskılar, antioksidan mekanizmaları aktive ederek serbest radikalleri temizler ve organların fonksiyonel kapasitesini artırır. Hekimin belirlediği doğru dozlar sayesinde bağışıklık sistemi dengelenir, hormonal akslar düzene girer, sinir sistemi sakinleşir ve vücudun kendi kendini onarma gücü en üst seviyeye çıkarılır.
Fitoterapi Hangi Hastalıklarda Faydalıdır?
Sertifikalı hekimler tarafından yönetilen fitoterapi; başta kronik sindirim sistemi sorunları (gastrit, reflü, irritabl bağırsak sendromu), tip 2 diyabet, hafif ve orta şiddetteki yüksek tansiyon ile kolesterol yüksekliğinde destekleyici olarak çok sık tercih edilir. Bağışıklığı dengeleme ve hücre yenileme gücü sayesinde haşimato, romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklarda; anksiyete, hafif depresyon ve uykusuzluk gibi sinirsel şikayetlerde başarıyla uygulanır. Ayrıca mevsimsel alerjilerde, kadın hastalıklarında (adet düzensizlikleri, menopoz semptomları), idrar yolları enfeksiyonlarında ve kronik yorgunluk durumlarında vücudun direncini artırmak için eczane takviyeleriyle güvenle kullanılır.
Fitoterapi Kimlere Uygulanmamalıdır?
Bitkisel ürünlerin "doğal" olması onların tamamen masum olduğu anlamına gelmediği için, fitoterapi belirli hasta gruplarında hayati riskler doğurabileceğinden hekim kontrolü olmadan asla uygulanmamalıdır. Karaciğer veya böbrek yetmezliği olan kişilerde, bitkisel maddelerin vücuttan atılımı zorlaşacağı ve organ yükünü artıracağı için bu tedaviye çok büyük bir hassasiyetle yaklaşılmalıdır veya hiç yapılmamalıdır. Gebelik ve emzirme dönemindeki kadınlarda, bitkisel etken maddeler plasentadan bebeğe geçebileceği için hamileliğin durumuna göre kesinlikle kısıtlanmalıdır. Ayrıca yakın zamanda büyük bir cerrahi operasyon geçirecek olanlara (bazı bitkiler kanamayı artırır), organ nakli olmuş ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanan hastalar ile bitki alerjisi olan bireylere fitoterapi uygulanmamalıdır.
Fitoterapi Uygulamasında Dikkat Edilmesi gereken Hususlar Nelerdir?
En kritik nokta, fitoterapinin kesinlikle bir aktar tavsiyesiyle veya internetten doğruluğu belirsiz reklamlarla satılan merdiven altı ürünlerle yapılmaması, mutlaka eczanelerden onaylı tıbbi takviyeler olarak alınmasıdır. Bitkisel etken maddelerin, hastanın modern tıp kapsamında kullandığı kalp, tansiyon, şeker veya kan sulandırıcı ilaçlarla çok ciddi (bazen ölümcül) etkileşimlere girebileceği asla unutulmamalı ve tüm ilaç geçmişi hekime eksiksiz aktarılmalıdır. Tedavi süresince hekimin belirlediği miligram ve mililitre dozajlarına milimetrik olarak uyulmalı, "nasılsa bitkisel" mantığıyla doz aşımı kesinlikle yapılmamalıdır.
Fitoterapi Kaç Seans Yapılsa Etkilidir?
Fitoterapide fiziksel bir "seans" kavramı yerine hekim tarafından belirlenen "tedavi kürleri ve kontrol periyotları" mevcuttur. Hastalığın kronikliğine ve kişinin tedaviye verdiği yanıta göre, eczaneden alınan bitkisel ürünlerin kullanım süresi genellikle minimum 4 ila 12 hafta (1-3 ay) arasında planlanır. Basit akut durumlarda veya sindirim spazmlarında birkaç haftalık kürler yeterli olabilirken, kronik metabolik hastalıklarda veya bağışıklık desteklerinde kür süreleri uzatılabilir. Hekim, belirli aralıklarla (örneğin 3 ayda bir) hastayı muayene ederek ve gerekirse kan tahlili isteyerek takviyenin dozunu ayarlar veya tedaviyi sonlandırır.
Fitoterapi Ağrılı Bir İşlem midir?
Fitoterapi uygulamalarında herhangi bir iğne batırılması, kesi atılması, vakumlama veya fiziksel müdahale söz konusu olmadığı için tamamen ağrısız, acısız ve konforlu bir süreçtir. Hastalar tedaviyi, hekimin kendilerine özel reçete ettiği ve eczaneden satın aldıkları tablet, kapsül veya damla formundaki ürünleri günlük hayat düzenleri içinde evlerinde rahatça tüketerek sürdürürler.
Fitoterapi Seansı Ne Kadar Sürer?
Fitoterapide klinik ortamında geçen süre sadece hekimin muayene, değerlendirme ve reçete yazma aşamalarından ibarettir. Ön görüşme muayenesinde fitoterapi doktoru, hastanın kapsamlı sağlık geçmişini çıkartır, derin bir anamnez (tıbbi öykü) alır ve son 3 aya ait kan tahlilleri ile diğer tıbbi tetkikleri temel alarak çok yönlü bir inceleme gerçekleştirir. Hekimin tüm bu tahlilleri incelemesi, ilaç etkileşimlerini kontrol etmesi ve uygun eczane takviyelerini belirlemesi ortalama 30 ila 45 dakika kadar bir zaman alır. Sonraki süreçte hasta kliniğe gelmez; tedaviyi kendi evinde sürdürür.
Fitoterapi Ne Zaman Etkisini Gösterir?
Bitkisel etken maddelerin vücutta birikmesi ve hücresel düzeyde kalıcı bir değişim yaratması, modern kimyasal ilaçlara kıyasla biraz daha uzun bir zaman gerektirebilir. Sindirim sistemi rahatsızlıkları veya hafif uykusuzluk gibi durumlarda, takviyelerin düzenli kullanımının ardından ilk etkiler 1-2 hafta içinde hissedilmeye başlanabilir. Ancak kronik hormonal düzensizlikler, bağışıklık sistema regülasyonu veya kireçlenmeye bağlı desteklerde tam ve kalıcı bir klinik iyileşmenin gözlemlenmesi genellikle 4. veya 6. haftadan sonra, dokulardaki etken madde doygunluğunun sağlanmasıyla netlik kazanır.
DOKTORLAR
Doç. Dr. Süleyman Ersoy
Uzm. Dr. Ayşe Kasımay